Maliyet Muhasebesinde Giderlerin Sınıflandırılması

Son Güncelleme: Şubat 14, 2026 – Türk Muhasebe

✅ Maliyet Muhasebesinde Giderlerin Sınıflandırılması (Kapsamlı Rehber)

Maliyet Muhasebesinde Giderlerin Sınıflandırılması Maliyet muhasebesi, işletmelerde maliyetlerin ölçülmesi, kontrolü, analiz edilmesi ve yönetsel karar süreçlerine veri sağlanması açısından stratejik bir muhasebe dalıdır. Özellikle rekabetin arttığı, kâr marjlarının daraldığı ve maliyet baskısının yoğunlaştığı günümüzde, maliyet muhasebesinin temel konularından biri olan giderlerin sınıflandırılması, işletme yönetimi açısından vazgeçilmezdir.

Bir giderin doğru sınıflandırılmaması;

• ürün maliyetinin yanlış hesaplanmasına,

• fiyatlama kararlarının hatalı verilmesine,

• kârlılık analizlerinin bozulmasına,

• bütçeleme ve maliyet kontrol mekanizmalarının zayıflamasına
  neden olabilir.

Bu nedenle giderlerin farklı ölçütlerle sınıflandırılması; hem finansal raporlama hem de yönetim muhasebesi uygulamalarında doğru kararların alınmasında kritik rol oynar. ✅

Bu yazıda maliyet muhasebesinde giderlerin sınıflandırılması konusu, teorik altyapı + pratik örnekler + üst düzey yönetsel bakış açısı ile detaylı biçimde ele alınmıştır.

📌 Giderlerin Sınıflandırılmasında Temel Yaklaşım

Maliyet muhasebesinde giderler farklı açılardan sınıflandırılır. En yaygın sınıflandırma türleri aşağıdaki gibidir:

1. Giderlerin çeşitlerine göre sınıflandırılması

2. Giderlerin işletme fonksiyonlarına göre sınıflandırılması

3. Giderlerin gider yerlerine (masraf merkezlerine) göre sınıflandırılması

4. Giderlerin gider yüklenicilerine göre sınıflandırılması (direkt-endirekt)

5. Giderlerin faaliyet hacmi ile ilişkisine göre sınıflandırılması (sabit-değişken)

Her bir sınıflandırma türü, maliyet muhasebesinin farklı bir amacına hizmet eder:

• Ürün maliyeti hesaplama 🎯

• Gider kontrolü ve performans yönetimi 📊

• Bütçeleme ve sapma analizi 📌

• Maliyet azaltma stratejileri 💡

1) Giderlerin Çeşitlerine Göre Sınıflandırılması (Doğal Giderler)

Giderlerin çeşitlerine göre sınıflandırılması, giderlerin doğal adlarına göre (niteliklerine göre) gruplandırılmasıdır. Bu yöntem “giderin oluşum sebebi ne?” sorusuna yanıt verir.

Örneğin:

• hammadde gideri

• işçilik gideri

• elektrik gideri

• amortisman gideri

• kira gideri

• finansman gideri

Ancak işletmelerde çok sayıda gider unsuru oluştuğu için, bu giderlerin sistematik şekilde gruplandırılması gerekir. Bu kapsamda doğal gider çeşitleri genellikle şu ana başlıklarda toplanır:

✅ Gider Çeşitleri:

• İlk madde ve malzeme giderleri

• İşçi ücret ve giderleri

• Memur ücret ve giderleri

• Dışarıdan sağlanan fayda ve hizmetler

• Vergi, resim ve harçlar

• Amortisman ve tükenme payları

• Finansman giderleri

• Diğer giderler

1.1) İlk Madde ve Malzeme Giderleri

İşletme faaliyetlerinde tüketilen her türlü madde ve malzeme, bu gider grubunda yer alır.

Üretim açısından bir malzemenin “ilk madde” sayılması, o malzemenin mamul içerisindeki fiziksel ve parasal ağırlığı ile ilişkilidir.

✅ Örnekler:

• İlk madde giderleri

• Yardımcı madde giderleri

• İşletme malzemesi giderleri

• Ambalaj giderleri

• Yedek parça giderleri

• Büro tüketim malzemeleri

• Temizlik malzemeleri

📌 Üst düzey bakış:
Özellikle üretim işletmelerinde ilk madde giderleri, toplam maliyetin büyük kısmını oluşturduğundan, stok yönetimi, fire kontrolü, satın alma stratejileri ve fiyat pazarlığı üzerinden kârlılığı doğrudan etkiler.

1.2) İşçi Ücret ve Giderleri

İşçi ücret ve giderleri; üretimde, depoda veya sahada çalışan işçiler adına tahakkuk eden ücretler ve bunlara bağlı tüm yan giderleri kapsar.

✅ Örnekler:

• Brüt ücretler

• Prim ve ikramiyeler

• SGK işveren payları

• Kıdem tazminatı karşılıkları

• Sosyal yardımlar

• Eğitim ve staj giderleri

• Yolluklar

📌 Not:
İşçilik giderlerinin doğru sınıflandırılması, özellikle direkt işçilik ile endirekt işçilik ayrımında kritik öneme sahiptir.

1.3) Memur Ücret ve Giderleri

Memur ücret ve giderleri; yönetici, memur ve ofis çalışanlarının ücretlerini ve ilgili yan giderleri ifade eder.

✅ Örnekler:

• Brüt maaşlar

• Prim, ikramiye

• SGK payları

• Kıdem tazminatı karşılıkları

• Eğitim giderleri

• Seyahat giderleri

📌 Yönetim açısından:
Bu giderler çoğu zaman genel yönetim gideri veya ilgili fonksiyonun gideri olarak sınıflandırılır ve verimlilik analizlerinde “overhead yönetimi” başlığı altında incelenir.

1.4) Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler

İşletmenin faaliyetlerini yürütmek için dışarıdan aldığı her türlü hizmet ve faydalar bu gruba girer.

✅ Örnekler:

• Elektrik, su, doğalgaz

• Haberleşme giderleri

• Bakım-onarım hizmetleri

• Danışmanlık hizmetleri

• Temizlik hizmetleri

• Pazarlama ajansı hizmetleri

📌 Finansal yönetim notu:
Bu kalemler genellikle kontrol edilebilir giderler içinde değerlendirilir. İhale/teklif süreci yönetimi ve sözleşme kontrolü ile tasarruf potansiyeli oldukça yüksektir.

1.5) Vergi, Resim ve Harçlar

İşletme faaliyetleri nedeniyle ödenen çeşitli vergiler, resimler ve harçlar bu sınıfta yer alır.

✅ Örnekler:

• Damga vergisi

• Emlak vergisi

• Motorlu taşıtlar vergisi

• Belediye harçları

• Çevre temizlik vergisi

📌 Uyarı:
Bu giderler uygulamada zaman zaman yanlışlıkla “diğer gider” içine atılmaktadır. Ancak analitik raporlama yapmak isteyen işletmeler için ayrı izlenmesi önerilir.

1.6) Amortisman ve Tükenme Payları

Maddi ve maddi olmayan duran varlıkların dönemsel yıpranma payları (amortismanlar) ile tükenmeye tabi varlıkların itfa payları bu gruptadır.

✅ Örnekler:

• Makine amortismanı

• Taşıt amortismanı

• Bina amortismanı

• Yazılım itfa payları

• Maden arama/ geliştirme giderleri itfa payları

📌 Üst düzey finansal yaklaşım:
Amortisman giderleri nakit çıkışı doğurmasa da, ürün maliyetini ve kârlılığı doğrudan etkiler. Bu nedenle maliyet hesaplarında doğru dağıtım anahtarlarının seçilmesi gerekir.

1.7) Finansman Giderleri

İşletmenin yatırım ve işletme sermayesi ihtiyacı için yaptığı borçlanmalardan kaynaklanan finansal giderlerdir.

✅ Örnekler:

• Faiz giderleri

• Komisyonlar

• Kur farkları

• Banka masrafları

📌 Stratejik bakış:
Finansman giderleri, sadece muhasebesel değil; aynı zamanda finansal risk yönetimi ve likidite planlaması açısından da kritik bir yönetim alanıdır.

1.8) Diğer Giderler

Yukarıdaki sınıflara girmeyen ancak işletme faaliyetleri için gerekli olan giderlerdir.

✅ Örnekler:

• Sigorta giderleri

• Reklam ve satış teşvik giderleri

• Kira giderleri

• Eğitim-kültür-yayın giderleri

• Sosyal giderler

• Mahkeme ve noter giderleri

2) Giderlerin İşletme Fonksiyonlarına Göre Sınıflandırılması

Bu sınıflandırma, giderlerin işletmenin hangi fonksiyonuna hizmet ettiğini ortaya koyar. Temel soru şudur:

✅ “Bu gider, işletmenin hangi faaliyeti için yapıldı?”

İşletmelerin temel fonksiyonları:

• Satın alma

• Üretim

• Araştırma ve geliştirme (Ar-Ge)

• Pazarlama, satış ve dağıtım

• Genel yönetim

• Finansman

2.1) Satın Alma Giderleri

Malzeme ve hizmet tedariki sırasında oluşan giderlerdir.

✅ Örnekler:

• Nakliye

• Sigorta

• Komisyon

• Montaj

• Hammaliye

📌 Önemli muhasebe notu:
Maliyet esası gereği bu giderlerin çoğu, ilgili malzemenin maliyetine eklenerek stoklara aktifleştirilir. Stok tüketildiğinde ise hangi fonksiyon için kullanıldıysa o fonksiyon giderine dönüşür.

2.2) Üretim Giderleri

Üretim maliyetinin temel unsurlarını oluşturur. Ürünün ortaya çıkması için yapılan tüm giderler bu gruptadır.

✅ Üretim giderlerine dahil olabilecek kalemler:

• Direkt işçilik

• Endirekt işçilik

• Enerji giderleri

• Bakım-onarım

• Üretimle ilgili amortismanlar

• Üretimle ilgili vergi-resim-harçlar

📌 Üst düzey maliyet yönetimi:
Üretim giderleri doğru takip edilmezse işletme “kâr ediyor görünür ama nakitte zorlanır” veya “zarar ediyor görünür ama fiyatlama yanlıştır” gibi yanlış yönetim sonuçları ortaya çıkabilir.

2.3) Araştırma ve Geliştirme (Ar-Ge) Giderleri

Verimliliği artırma, maliyeti düşürme, kaliteyi geliştirme, yeni ürün üretme amaçlı yapılan giderlerdir.

✅ Örnekler:

• Ar-Ge personel ücretleri

• Deneme üretim giderleri

• Prototip maliyetleri

• Ar-Ge danışmanlıkları

• Ar-Ge yazılım lisansları

2.4) Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri

Ürün üretildikten sonra müşteriye teslim edilmesine kadar geçen süreçte oluşan tüm giderlerdir.

✅ Örnekler:

• Depolama

• Sevkiyat

• Reklam

• Kampanya

• Satış personeli giderleri

• Bayi destek giderleri

2.5) Genel Yönetim Giderleri

Şirketin yönetim fonksiyonuna yönelik giderlerdir.

✅ Örnekler:

• Yönetim kadrosu ücretleri

• Büro giderleri

• Hukuk, insan kaynakları

• Genel kurul giderleri

• Güvenlik giderleri

• Muhasebe & mali işler giderleri

2.6) Finansman Giderleri

Varlık maliyetlerine eklenmeyen faiz, komisyon, kur farkı gibi giderlerdir.

3) Giderlerin Gider Yerlerine Göre Sınıflandırılması (Masraf Merkezleri)

Gider yeri (masraf merkezi), üretim veya hizmetin gerçekleştiği bölüm/birim/istasyon anlamına gelir.

Bu sınıflandırmanın temel amacı:
✅ “Gider hangi departmanda oluştu?” sorusuna cevap vermek ve departman bazlı maliyet kontrolü yapmaktır.

Gider yeri ana grupları:

✅ Üretim gider yerleri

• Esas üretim gider yerleri

• Yardımcı üretim gider yerleri

• Yardımcı hizmet gider yerleri

• Üretim yerleri yönetimi gider yerleri

✅ Dönem gider yerleri (üretim dışı)

• Ar-Ge gider yerleri

• Pazarlama satış dağıtım gider yerleri

• Genel yönetim gider yerleri

• Finansman gider yerleri

3.1) Esas Üretim Gider Yerleri

Mamulün fiziksel olarak oluştuğu ana üretim hatlarıdır.

📌 Örnek:

• Döner fırın hattı

• Pres hattı

• Montaj hattı

• Paketleme hattı

3.2) Yardımcı Üretim Gider Yerleri

Esas üretimin devam edebilmesi için gerekli ara girdileri üreten gider yerleridir.

✅ Örnek:

• Buhar dairesi

• Elektrik santrali

• Ambalaj atölyesi

4) Giderlerin Yüklenicilerine Göre Sınıflandırılması (Direkt – Endirekt)

Gider yüklenicisi; giderin yükleneceği ürün, sipariş, proje veya gider yeri olabilir.

Bu sınıflandırma maliyet muhasebesinin en kritik konularından biridir çünkü ürün maliyetini belirler.

✅ İki ana grup vardır:

• Direkt (dolaysız) giderler

• Endirekt (dolaylı) giderler

4.1) Ürünlere Yüklenme Açısından

✅ Direkt giderler

Ürünle doğrudan ilişkilendirilebilen giderlerdir.

Örnek:

• Direkt ilk madde

• Direkt işçilik

✅ Endirekt giderler

Ürünle doğrudan ilişkilendirilemeyen giderlerdir.

Örnek:

• Fabrika elektrik gideri

• Üretim şefi maaşı

• Bakım-onarım giderleri

📌 İleri düzey not:
Bazı giderler teknik olarak ürüne bağlanabilir olsa bile, ölçüm maliyeti çok yüksek olduğundan “pratikte endirekt” kabul edilir.

5) Giderlerin Faaliyet Hacmiyle İlişkisine Göre Sınıflandırılması

Bu sınıflandırma; planlama, bütçeleme, kârlılık analizi ve maliyet kontrolünde vazgeçilmezdir.

✅ Temel soru:
“Üretim veya satış hacmi değişirse, gider nasıl davranır?”

Başlıca gider davranış türleri:

• Sabit giderler

• Değişken giderler

• Karma giderler (yarı değişken / yarı sabit)

5.1) Sabit Giderler

Belirli bir faaliyet aralığında toplam tutarı değişmeyen giderlerdir.

✅ Örnek:

• Kira

• Sabit amortisman

• Yönetici maaşları

📌 Profesyonel not:
Sabit giderlerin uzun vadede sabit olmadığı unutulmamalıdır. Kapasite artışı veya yatırım ile sıçrama yapabilirler.

5.2) Değişken Giderler

Faaliyet hacmi ile birlikte artan veya azalan giderlerdir.

✅ Örnek:

• Hammadde gideri

• Üretime bağlı enerji tüketimi

• Paketleme malzemesi

5.3) Karma Giderler

Tam sabit veya tam değişken davranış göstermeyen giderlerdir.

✅ Yarı değişken giderler

Hem sabit hem değişken kısım içerir.

Örnek:

• Telefon faturası (sabit ücret + kullanım)

• Elektrik (baz tüketim + üretim tüketimi)

✅ Yarı sabit (basamaklı) giderler

Belli kapasite aralığında sabit kalır, sonra sıçrama yapar.

Örnek:

• Ek vardiya açılmasıyla artan şef maliyeti

• Yeni depo kiralanması

✅ Sonuç: Doğru Sınıflandırma = Doğru Maliyet Yönetimi

Maliyet muhasebesinde giderlerin sınıflandırılması yalnızca akademik bir konu değildir. Doğru sınıflandırma;

✅ ürün maliyetinin gerçeğe uygun hesaplanmasını
✅ fiyatlama stratejisinin güçlenmesini
✅ kârlılık analizlerinin sağlıklı yapılmasını
✅ departman bazlı maliyet kontrolünü
✅ bütçe ve sapma analizlerinin doğruluğunu
doğrudan etkiler.

Özellikle üst yönetim ve finans yöneticileri için gider sınıflandırması, bir işletmenin “maliyet yapısını okuma” becerisinin temelidir. 📌

🎯 SEO İçin Ekstra Bölüm: Sık Sorulan Sorular

Gider çeşitleri ile gider fonksiyonları arasındaki fark nedir?

Gider çeşitleri, giderin doğal adını ifade eder (elektrik, işçilik gibi). Fonksiyonel sınıflandırma ise giderin hangi faaliyet için yapıldığını gösterir (üretim, pazarlama gibi).

Direkt gider ile endirekt gider ayrımı neden önemlidir?

Direkt giderler ürün maliyetine doğrudan yüklenir. Endirekt giderlerde ise dağıtım anahtarı gerekir. Bu nedenle yanlış ayrım, maliyet hesaplarını bozar.

Sabit gider gerçekten sabit midir?

Kısa vadede belirli kapasite aralığında sabit kalır; ancak uzun vadede yatırım, büyüme ve kapasite değişimiyle sabitlik bozulabilir.

İSMMMO

Maliyet Muhasebesinin Konusu ve İşlevleri