Son Güncelleme: Mart 24, 2026 – Türk Muhasebe

Tekdüzen Hesap Planı, Temel Kavramlar, Envanter, Gelir Tablosu, Yevmiye–Büyük Defter Uygulamaları

Genel muhasebe; yalnızca kayıt tutma işi değil, işletmenin tüm finansal yapısını ölçen, izleyen, raporlayan ve doğru yönetim kararlarına temel oluşturan stratejik bir bilgi sistemidir. Modern işletmecilikte muhasebe; yatırımcıya güven verir, vergi uyumunu sağlar, finansal analiz üretir ve şirket yönetiminin pusulası niteliğini taşır.

Bu kapsamlı ders notlarında; muhasebenin tanımından başlayarak bilanço mantığı, gelir tablosu yapısı, envanter uygulamaları, hesapların işleyiş kuralları, Tekdüzen Hesap Planı (THP) düzeni ve örnek yevmiye kayıtları detaylı şekilde ele alınmıştır.

📌 Muhasebe Nedir? (Tanım ve Amaç)

Muhasebe, işletmenin;

• varlıkları (aktifleri),

• kaynakları (öz kaynak + borçlar),

• gelir ve giderleri,

üzerinde değişim yaratan ve parasal olarak ölçülebilen mali nitelikli işlemlere ilişkin bilgileri;

✅ kaydetmek
✅ sınıflandırmak
✅ özetlemek
✅ analiz etmek
✅ yorumlamak
✅ raporlamak

amacıyla uygulanan bilimsel ve sistematik bir bilgi sistemidir.

📍 Muhasebe yalnızca “defter tutmak” değildir. Aynı zamanda işletmenin geçmişini kayıt altına alır, bugünü yönetir ve geleceği planlamaya imkân tanır.

🏢 İşletme Nedir?

İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla;

• para,

• araç–gereç,

• malzeme,

• ham madde,

• personel,

• bilgi/teknoloji

gibi üretim faktörlerini bilinçli ve sistemli şekilde bir araya getirerek mal veya hizmet üreten iktisadi birime işletme denir.

İşletmenin muhasebe açısından en kritik yönü şudur:
📌 İşletme faaliyetleri finansal sonuç doğurduğu sürece muhasebe kayıt sisteminin konusu haline gelir.

⏳ Muhasebe Dönemi Nedir?

Muhasebe faaliyetlerinin temelinde dönemsellik anlayışı bulunur. İşletmelerin ömrü teorik olarak sınırsız kabul edilse bile, performans ölçümü ve finansal raporlama için zaman dilimleri eşit parçalara bölünür.

Bu eşit uzunluktaki sürelere muhasebe dönemi denir.

✅ Dönemsellik; gelir ve giderlerin “nakit hareketine göre değil”, tahakkuk esasına göre ilgili döneme kaydedilmesini zorunlu kılar.

✅ Gelir Tablosu Nedir?

Gelir tablosu, bir işletmenin belirli bir dönemde (çoğunlukla 1 mali yıl) elde ettiği:

• satış gelirlerini,

• maliyetlerini,

• faaliyet giderlerini,

• diğer gelir/giderlerini,

• dönem net karını / zararını

gösteren mali tablodur.

📌 Gelir Tablosu Ne Gösterir?

Gelir tablosu işletmenin “fotoğrafını” değil, filmini gösterir 🎬
Yani bir tarih itibarıyla varlık–borç durumunu gösteren bilanço ile birlikte işletmenin performansı netleşir.

📍 Gelir Tablosunun Temel Kâr Aşamaları

Gelir tablosunda tipik olarak şu kâr basamakları izlenir:

1. Brüt Satış Kârı

2. Faaliyet Kârı

3. Dönem Kârı

4. Dönem Net Kârı / Zararı

Üst düzey raporlamada özellikle faaliyet kârlılığı kritik öneme sahiptir. Çünkü ana faaliyet gücünü doğrudan yansıtır.

✅ Tekdüzen Hesap Planı (THP) ve Gelir Tablosu Hesapları

Tekdüzen Hesap Planı’na göre gelir tablosu hesapları:

📌 6. Hesap Grubu (Gelir Tablosu Hesapları) içinde yer alır.

Örnekler:

• 600 Yurtiçi Satışlar

• 610 Satıştan İadeler

• 620 Satılan Mamullerin Maliyeti

• 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti

• 770 Genel Yönetim Giderleri

• 780 Finansman Giderleri

• 690 Dönem Kârı/Zararı

✅ Muhasebede Hesapların İşleyiş Kuralları (Altın Kurallar)

Muhasebenin en kritik konusu “hesapların borç–alacak mantığıdır”.

✅ Genel Mantık

• Varlık artarsa → Borç

• Varlık azalırsa → Alacak

• Borç artarsa → Alacak

• Borç azalırsa → Borç

• Gelir artarsa → Alacak

• Gider artarsa → Borç

• Sermaye artarsa → Alacak

• Sermaye azalırsa → Borç

Önemli hatırlatma:

✅ Makinelerdeki azalışlar ilgili hesapta alacaklandırılır
✅ Gelirlerdeki artışlar ilgili hesapta alacaklandırılır
✅ Giderlerdeki artışlar ilgili hesapta borçlandırılır
✅ Sermayedeki azalışlar ilgili hesapta borçlandırılır

✅ Yevmiye Defteri Nedir?

Yevmiye Defteri, mali nitelikli işlemlerin belgeye dayanarak tarih sırasıyla ve maddeler halinde kaydedildiği defterdir.

Muhasebe düzeninin “ana omurgası”dır 🧾

📌 Yevmiye Defterinde Bulunması Gereken Bilgiler

Yevmiye defteri kayıtlarında dikkat edilmesi gereken temel noktalar:

✅ Bir işlemin iki çizgi arasında tek madde şeklinde kaydedilmesi
✅ Yapılan tüm kayıtların büyük deftere aktarılması
✅ Sayfa numaralarının ardışık olması
✅ Büyük defter bağlantı numarası (madde numarası) sütununun olması

✅ Büyük Defter (Defter-i Kebir) Nedir?

Büyük defter; yevmiye defterinde maddeler halinde kaydedilen işlemleri alarak hesap bazında sınıflandıran ve toplayan defterdir.

📌 Yevmiye “ham veri”, büyük defter “hesap bazlı rapor” gibi düşünülebilir.

✅ Tediye Fişi Nedir?

Nakit hareketlerinde kontrol amacıyla kullanılan belgelerden biri tediye fişidir.

📌 Tediye fişi: Ödeme belgesidir

• Alacaklı hesap daima 100 Kasa hesabıdır.

✅ Envanter Nedir?

Envanter, bilanço günü itibarıyla işletmenin;

• varlıklarını,

• borçlarını,

• stoklarını,

• kasa/banka mevcudunu,

• alacaklarını

saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin ve ayrıntılı biçimde belirleme işlemidir.

Bu işleme muhasebe dışı envanter de denir.

📌 Envanterin amacı: bilanço kalemlerinin gerçekliği ve doğruluğunu sağlamaktır.

✅ Kesin Mizan ve Bilanço İlişkisi

Dönem sonu bilançosu kesin mizana dayanarak düzenlenir.

Dönem sonu süreci genellikle şu sırayla ilerler:

1. Genel geçici mizan

2. Muhasebe dışı envanter

3. Muhasebe içi envanter (envanter kayıtları)

4. Kesin mizan

5. Mali tablolar (bilanço + gelir tablosu)

✅ Genel Kabul Görmüş Muhasebe İlkeleri (GKGMİ)

Muhasebenin temel kavramlarına dayanan; uygulamada usul ve teknikleri yönlendiren kurallara Genel Kabul Görmüş Muhasebe İlkeleri denir.

Bu ilkeler; finansal raporların karşılaştırılabilir, güvenilir ve yorumlanabilir olmasını sağlar.

✅ Muhasebenin Temel Kavramları Nelerdir?

Muhasebe uygulamalarının temelinde yer alan bazı kritik kavramlar:

📌 1) Önemlilik

Finansal tablo kullanıcılarının kararını etkileyebilecek büyüklükteki bilgilerin raporlanması gerekir.

📌 2) Tutarlılık

Muhasebe politikaları dönemler arasında tutarlı uygulanmalıdır.

📌 3) Kişilik (İşletme Ayrı Varlık)

İşletme ve işletme sahibi muhasebe açısından ayrı kişilik kabul edilir.

📌 4) Verilerin Güvenilirliği

Belgeye dayalı, doğrulanabilir kayıtlar esastır.

✅ Aralıklı Envanter Yöntemi Nedir?

Aralıklı envanter yöntemi, stokların dönem içinde sürekli izlenmediği; dönem sonunda sayım yapılarak stok mevcudunun belirlendiği yöntemdir.

Aralıklı Envanter Yöntemi Özellikleri

✅ Mal mevcudu ancak sayım ve değerleme sonrası belirlenir
✅ Satın alınan malların tüm maliyet unsurları 153 Ticari Mallar hesabına kaydedilir
✅ Satış kar/zararını bulmak için dönem sonunda fiili sayım gerekir
✅ Çok çeşit, küçük hacimli ve nispeten düşük fiyatlı stoklarda uygundur

✅ Maddi Olmayan Duran Varlıklar (MODV) Nelerdir?

Maddi olmayan duran varlıklar; fiziki varlığı olmayan ancak işletmeye ekonomik yarar sağlayan değerlerdir.

📌 Bu grupta yer alan hesaplar:

• 260 Haklar

• 261 Şerefiye

• 262 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri

• 263 Araştırma ve Geliştirme Giderleri

• 264 Özel Maliyetler

• 268 Birikmiş Amortismanlar

• 269 Verilen Avanslar

✅ Örnek Uygulama: Arazi ve Arsalar Hesabı

İşletme:

• 2.000.000 TL’ye arsa satın alıyor

• Üzerindeki yapıyı 200.000 TL’ye yıktırıyor

• Enkazını 120.000 TL’ye satıyor

📌 Arsanın maliyeti:

2.000.000 + 200.000 = 2.200.000
2.200.000 – 120.000 = ✅ 2.080.000 TL

➡️ 250 Arazi ve Arsalar hesabında 2.080.000 TL izlenir.

✅ Maliyet Muhasebesinin İşlevleri Nelerdir?

Maliyet muhasebesi, yönetim muhasebesinin temelidir ve işletmeye aşağıdaki alanlarda katkı sağlar:

✅ Mamul maliyetini saptamak
✅ Maliyet kontrolü sağlamak
✅ Planlama ve bütçeleme yapmak
✅ Yönetim kararlarını desteklemek
✅ Karlılık analizi yapmak

✅ Bilanço Nedir?

Bilanço, işletmenin belirli bir tarihteki:

• varlıklarını (aktif),

• kaynaklarını (pasif: borç + öz kaynak)

tutar ve tür olarak gösteren mali tablodur.

📌 Temel bilanço eşitliği:

✅ Varlıklar = Borçlar + Öz Kaynaklar

✅ Yevmiye Defterinin Sağladığı Yararlar

Yevmiye defteri:

✅ Mali olayların etkilerini sınıflandırır
✅ Günlük işlemleri toplu biçimde gösterir
✅ Büyük defter kayıtlarının doğruluğunu destekler
✅ Bir işlemden etkilenen hesapları “tek maddede” bütün olarak sunar

✅ Önemli Muhasebe Bilgileri ve Uygulama Notları

Aşağıdaki bilgiler, özellikle sınavlarda ve uygulamada en çok karıştırılan konuların başında gelir:

📌 Devamlı Envanter Yönteminde Yanlış Kullanım Örneği

Devamlı envanterde satış işleminde:

✅ 600 Yurtiçi Satışlar (alacak)
✅ 100 Kasa / 120 Alıcılar / 102 Bankalar (borç)
✅ 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti (borç)
✅ 153 Ticari Mallar (alacak)

❌ 320 Satıcılar hesabı satış işleminde kullanılmaz. 320 satıcılar alım ilişkisini temsil eder.

📌 Tahviller Hakkında Bilgi

Tahvil:

• borçlanma aracıdır

• anonim şirketler ve kamu kuruluşları çıkarabilir

• tahvil sahibi kâr payı değil faiz geliri elde eder

• alış bedeliyle borç kaydedilir, satıldığında alış bedeliyle alacaklandırılır

📌 Bono Örneği (Faiz Geliri İçeren)

A işletmesi, Ahmet Alkan’dan 80.000 TL alacağına karşılık 120.000 TL nominal değerli, 4 ay vadeli bono alıyor.

✅ Kayıt mantığı:

• 121 Alacak Senetleri 120.000 (Borç)

• 120 Alıcılar 80.000 (Alacak)

• 642 Faiz Gelirleri 40.000 (Alacak)

Bu örnek, “nominal değer – alacak farkı = faiz” mantığının tipik uygulamasıdır.

📌 260 Haklar Hesabı Neleri Kapsar?

Bedel ödenerek edinilen:

• imtiyaz

• patent

• lisans

• marka

• unvan

gibi değerler 260 Haklar hesabında izlenir.

📌 KDV Mahsubu Örneği

191 İndirilecek KDV = 210.000 (Borç kalanı)
391 Hesaplanan KDV = 330.000 (Alacak kalanı)

➡️ Ödenecek KDV = 120.000 TL

Kayıt:

• 391 Hesaplanan KDV 330.000 (Borç)

• 191 İndirilecek KDV 210.000 (Alacak)

• 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar 120.000 (Alacak)

📌 Sermaye Taahhüdü Kaydı

Ortaklar sermayeyi taahhüt ettiğinde:

✅ 501 Ödenmemiş Sermaye (Borç)
✅ 500 Sermaye (Alacak)

📌 Satışların Maliyeti Hesapları

Satışların maliyeti belirlenirken kullanılır:

• 620 Satılan Mamullerin Maliyeti

• 621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti

• 622 Satılan Hizmet Maliyeti

• 623 Diğer Satışların Maliyeti

❌ “Komisyon giderleri” satışların maliyetinin unsuru değildir.

✅ Muhasebede Düzenleyici Hesaplar (Önemli)

Asli hesapların gerçek değerle sunulmasını sağlayan hesaplara düzenleyici hesaplar denir.

Örnek:

• Birikmiş amortismanlar

• Stok değer düşüklüğü karşılığı

• Şüpheli alacak karşılığı

✅ Nazım Hesaplar Nedir?

Varlık–borç–sermaye üzerinde artış/azalış yaratmayan fakat izlenmesi gereken olaylar için kullanılan hesaplar nazım hesaplardır.

📌 Nazım hesaplar işletmenin “takip sistemidir”.

✅ Örnek: Stok Karı Hesaplama (Uygulama)

Dönem sonu:

• 153 Ticari Mallar borç kalanı = 350.000

• Fiili mal mevcudu = 260.000

• 600 Yurtiçi Satışlar alacak kalanı = 265.000

Satılan mal maliyeti = 350.000 – 260.000 = 90.000
Kâr = 265.000 – 90.000 = ✅ 175.000 TL

✅ Sonuç: Genel Muhasebe Neden Stratejiktir?

Bugünün muhasebe yaklaşımı, yalnızca mevzuat uyumu değil; aynı zamanda:

✅ finansal sürdürülebilirlik
✅ kurumsal şeffaflık
✅ yönetim raporlaması
✅ yatırımcı güveni
✅ denetime hazır finansal yapı

oluşturmayı hedefler.

turkmuhasebe.com okurları için bu ders notu, hem akademik hem pratik açıdan “Genel Muhasebe”yi sağlam bir zemine oturtmak için hazırlanmıştır.

📌 Sık Sorulan Sorular

1) Muhasebe nedir?

Muhasebe, işletmenin para ile ifade edilen mali işlemlerini kaydedip raporlayan bilgi sistemidir.

2) Gelir tablosu neyi gösterir?

Bir dönemin net kar/zarar sonucunu ve bu sonucu oluşturan gelir–gider yapısını gösterir.

3) Bilanço eşitliği nedir?

Varlıklar = Borçlar + Öz kaynaklar

4) Envanter neden yapılır?

Bilanço kalemlerinin doğruluğunu kesinleştirmek ve mali tabloları güvenilir hale getirmek için yapılır.

Mali Tablolar Ders Notları yazımızı okumak için tıklayınız.

İSMMMO