Son Güncelleme: Mart 23, 2026 – Türk Muhasebe

Geçici Verginin Muhasebeleştirilmesi (Tahakkuk, Ödeme ve Mahsup Kayıtları)

Geçici Vergi Muhasebe Kayıtları Türkiye’de gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, yıl içinde elde ettikleri kazançlar üzerinden belirli dönemlerde geçici vergi ödemekle yükümlüdür. Geçici vergi uygulaması, kurumlar vergisi ve gelir vergisinin yıl içinde tahsil edilmesini sağlayan bir mekanizma olarak vergi sisteminde önemli bir yer tutmaktadır.

Geçici vergi hesaplanmasının ardından, bu verginin muhasebe kayıtlarının doğru şekilde yapılması gerekir. Özellikle dönem sonlarında yapılan geçici vergi tahakkuku, ödeme işlemleri ve yıllık beyannamede yapılan mahsup kayıtları muhasebe uygulamasında kritik öneme sahiptir.

Bu yazıda;

• geçici vergi tahakkuk kaydı
• geçici vergi ödeme kaydı
• geçici vergi mahsup işlemleri

uygulamalı örneklerle açıklanmaktadır.

Geçici Verginin Muhasebe Açısından Önemi

Geçici vergi, yıl içinde ödenen bir vergi olmasına rağmen nihai vergi değildir. Bu vergi, yıl sonunda hesaplanan gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilir.

Bu nedenle geçici vergi muhasebe kayıtları yapılırken şu hususlar dikkate alınmalıdır:

• geçici vergi bir gider değildir
• peşin ödenen vergi niteliğindedir
• yıllık vergi hesaplamasında mahsup edilir.

Bu nedenle geçici vergi genellikle 193 Peşin Ödenen Vergiler hesabında izlenmektedir.

Geçici Vergi Tahakkuk Kaydı

Geçici vergi hesaplandıktan sonra ilk yapılması gereken işlem verginin tahakkuk kaydının yapılmasıdır.

Tahakkuk kaydı, vergi borcunun muhasebe kayıtlarına alınmasını ifade eder.

Tahakkuk Kaydı Örneği

Örneğin bir işletme için hesaplanan geçici vergi tutarı 300.000 TL olsun.

Bu durumda yapılacak muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir.

193 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar      300.000
        360 Ödenecek Vergi ve Fonlar             300.000

Açıklama

• 193 hesabı, ödenmiş vergilerin izlendiği aktif hesap niteliğindedir
• 360 hesabı, vergi borçlarının izlendiği pasif hesaptır.

Bu kayıt ile işletmenin vergi borcu muhasebeleştirilmiş olur.

Geçici Vergi Ödeme Kaydı

Tahakkuk eden geçici verginin vergi dairesine ödenmesi halinde ödeme kaydı yapılır.

Ödeme Kaydı Örneği

360 Ödenecek Vergi ve Fonlar      300.000
        102 Bankalar                      300.000

Açıklama

Bu kayıt ile:

• vergi borcu kapatılır
• ödeme bankadan yapılmış olur.

Eğer ödeme kasa üzerinden yapılmışsa 102 yerine 100 Kasa hesabı kullanılabilir.

Geçici Verginin Yıllık Vergiden Mahsubu

Geçici vergi uygulamasının en önemli özelliği, yıl içinde ödenen vergilerin yıllık gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilmesidir.

Yıl sonunda kurumlar vergisi hesaplanırken daha önce ödenen geçici vergiler düşülür.

Mahsup İşleminin Mantığı

Yıllık Kurumlar Vergisi
- Ödenmiş Geçici Vergiler
= Ödenecek Kurumlar Vergisi

Geçici Vergi Mahsup Kaydı

Yıl sonunda kurumlar vergisi beyannamesi verildiğinde geçici vergi mahsup kaydı yapılır.

Örnek Senaryo

• Yıllık kurumlar vergisi: 1.200.000 TL
• Ödenmiş geçici vergi: 900.000 TL

Muhasebe Kaydı

691 Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yük. Karşılıkları     1.200.000
        360 Ödenecek Vergi ve Fonlar                              1.200.000

Ardından geçici verginin mahsup edilmesi:

360 Ödenecek Vergi ve Fonlar      900.000
        193 Peşin Ödenen Vergiler         900.000

Bu işlem sonucunda kalan vergi borcu:

1.200.000 – 900.000 = 300.000 TL

Bu tutar vergi dairesine ödenecektir.

Fazla Ödenen Geçici Vergi

Bazı durumlarda yıl içinde ödenen geçici vergi, yıllık hesaplanan vergiden fazla olabilir.

Bu durumda mükellef:

• iade talep edebilir
• diğer vergi borçlarına mahsup talep edebilir.

Fazla Ödeme Örneği

Bu durumda mükellef 100.000 TL iade alabilir veya mahsup talep edebilir.

Geçici Vergi Muhasebe Kayıtlarında Yapılan Hatalar

Uygulamada geçici vergi kayıtlarında bazı hatalar sıkça görülmektedir.

Geçici Verginin Gider Yazılması

Geçici vergi gider değildir. Bu nedenle gider hesaplarına kaydedilmemelidir.

Yanlış Hesap Kullanımı

Geçici vergi kayıtlarında genellikle 193 hesabı kullanılmalıdır.

Mahsup Kaydının Yapılmaması

Yıl sonunda geçici vergi mahsup kaydının yapılmaması muhasebe kayıtlarında hatalara neden olabilir.

Geçici Vergi Muhasebe Sürecinin Akış Şeması

Geçici verginin muhasebeleştirilme süreci aşağıdaki gibi özetlenebilir.

Geçici Vergi Hesaplanır
        ↓
Tahakkuk Kaydı Yapılır
        ↓
Vergi Ödenir
        ↓
Yıl Sonunda Kurumlar Vergisi Hesaplanır
        ↓
Geçici Vergiler Mahsup Edilir

Uzman Yorumu

Uygulamada geçici vergi muhasebe kayıtlarının doğru yapılması, özellikle yıl sonu finansal tablolarının doğru hazırlanması açısından büyük önem taşımaktadır.

Özellikle 193 Peşin Ödenen Vergiler hesabının doğru kullanılması ve yıl sonunda mahsup kayıtlarının eksiksiz yapılması, vergi hesaplamalarında hata oluşmasını önlemektedir.

Sonuç

Geçici vergi muhasebe kayıtları, işletmelerin vergi yükümlülüklerinin doğru şekilde izlenmesi açısından önemli bir muhasebe sürecidir.

Bu süreçte;

• tahakkuk kaydının doğru yapılması
• ödeme kaydının doğru hesaplarda izlenmesi
• yıl sonunda mahsup işlemlerinin gerçekleştirilmesi

gerekmektedir.

Doğru yapılan muhasebe kayıtları hem finansal tabloların doğruluğunu sağlar hem de vergi risklerini azaltır.

Geçici Vergi Muhasebe Kayıtları Geçici Vergi Muhasebe Kayıtları Geçici Vergi Muhasebe Kayıtları Geçici Vergi Muhasebe Kayıtları

Anlatımlı Muhasebe Kayıtları

Maliyet Muhasebesinde Giderlerin Sınıflandırılması

İşletmeler İçin Denetim ve İç Kontrol Sistemleri

İSMMMO

KGK

GİB

IASSB